“مطابق ماده ۷۹ قانون کار جمهوری اسلامی ایران به کار گماردن افراد کمتر از ۱۵ سال تمام ممنوع است و نیز طبق بند ماده ۳۲ پیماننامه جهانی حقوق کودک که ایران نیز از امضاءکنندگان آن است باید حقوق کودک را برای برخورداری از حمایت در برابر بهرهکشی اقتصادی و انجام هر گونه کاری که ممکن است زیانبار باشد، خللی در تحصیلش وارد آورد و به سلامتی یا رشد جسمانی، ذهنی، اخلاقی او آسیب برساند به رسمیت بشناسد.”
سعید مدنی، جامعهشناس در گفتوگو با “ایلنا” با بیان این مطلب گفت: کار کودک به طور اساسی دارای چند ویژگی است و بر آن اساس از کار بزرگسالان تفکیک شده و از آن زاویه نیز مورد نقد قرار میگیرد که عبارتند از؛ کارهایی که به لحاظ روانی، جسمانی، اجتماعی خطرناک و آسیبزا باشد و تناسبی میان نوع کار و سن کودک وجود نداشته باشد و نیز کاری که مانع تحصیل کودک شود؛ به این معنی که کار مانع از حضور در مدرسه شود و یا به دلیل فعالیتهای سنگین، فرصتی برای مرور درسها وجود نباشد و کودک از این زاویه متضرر شود.
وی افزود: کار کودک از زاویههای گوناگون مورد بحث قرار گرفته و به طور مشخص در کنوانسیون حقوق کودک مورد توجه قرار گرفته است و ۱۶۸ کشور عضو کنوانسیون نیز آن را تائید کردهاند.
مدنی در ادامه گفت: بند دو ماده ۳۲ این پیماننامه تاکید میکند که به منظور جلوگیری از ضررهای کار کودکان لازم است اقدامات ویژهای از سوی کشورها صورت بگیرد، همچون حداقل سن برای انجام برخی از کارها از سوی کودکان. همچنین نکته دوم اینجاست که کشورها متعهد شدهاند مقررات مناسبی برای کار کودکان در نظر بگیرند که شامل ساعات کار، شرایط شغل و … میشود.
این جامعهشناس تاکید کرد: تعهد سوم کشورها از جمله ایران وضع مجازاتهای مناسب برای افرادی است که کودکان را وادار به انجام کار میکنند.
“آمارهای رسمی بیانگر این موضوع است که حدود ۱/۳ درصد کودکان ایرانی بین شش تا ۱۴ ساله به کار اشتغال دارند که این رقم در مناطق شهری پنج درصد و در مناطق روستایی به ۲/۴ درصد میرسد.”
این جامعهشناس گفت: در گزارشهای سالنامه آمار تائید شده که برخلاف قانون کار کودکان ۱۰ تا ۱۴ ساله مشغول به کارند و همینطور تعداد کودکان کار ۱۴ تا ۱۸ ساله نیز رو به افزایش است.
وی افزود: مطابق ماده ۱۸۸ قانون کار ایران کودکان اجازه فعالیت در کارگاههای خانوادگی را بدون رعایت سن کار دارا هستند.
مدنی افزود: از سوی دیگر در ماده ۸۴ قانون کار به صراحت بیان شده است که چنانچه کاری سلامت و اخلاق کودکان را در معرض تهدید قرار بدهد, ممنوع است. با وجود این موارد یاد شده، متاسفانه بخش قابل توجهی از جمعیت کودکان به کار مشغول هستند که تنها آمار برخی از این کودکان در سرشماریها وجود دارد و بخش قابل توجهی از آن وجود ندارد.
مدنی با اشاره به اینکه تعداد کودکان پسر شاغل بیش از دختربچهها است، اظهار داشت: این فزونی آمار به این علت است که اغلب دختربچهها در خانه به کار بدون دستمزد مشغول هستند همچون روستاها که بخش قابل توجهی از کارگران قالیباف را دختران تشکیل میدهند.و به همین دلیل کم تر مورد توجه قرار میگیرند.
کودکان کار نانآور خانوادههای خود هستند
این جامعهشناس گفت: اولین و مهمترین عامل به وجود آمدن کودکان کار، فقر است و بر اساس گزارش سازمان جهانی کار کودکان، ۳۴ تا ۳۷ درصد از منابع مورد نیاز خانوادهها را تامین میکنند و کار آنان برای خانوادههایشان بسیار حیاتی است.
مدنی تاکید کرد: این نکته را نیز باید در نظر گرفت که فقر تنها عامل نیست؛ بلکه فرهنگها و باورهای نادرست موجود نیز زمینه اشتغال کودکان را فراهم میکند.
وی در ادامه گفت: تصوری که در گذشته در روستاها وجود داشته است حکم میکرده که پسر بچهها باید پابهپای پدران در مزارع کار کنند. هنوز هم برخی از منابع فرهنگی این موضوع را تائید میکنند که کودکان, دینی به والدین دارند که از طریق کار کردن باید آن را ادا کنند.
۵/۱ تا سه میلیون کودک در سن مدرسه در مدارس حضور ندارند
مدنی تصریح کرد: مساله دیگری که در ایران مطرح است و تا حد زیادی مورد تاکید قرار گرفته است در دسترس نبودن امکانات تحصیلی برخی کودکان از ابتدا و یا افت تحصیلی و ریزش بچههای در سن مدرسه در ردههای بالا است.
وی افزود: بر اساس آمارهای موجود ۵/۱ تا سه میلیون کودک در سن مدرسه در مدارس حضور ندارند و جذب بازار کار میشوند و از ادامه تحصیل باز میمانند.
این جامعهشناس در ادامه گفت: از یک زاویه دیگر علت کار کودکان تمایل کارفرماست؛ زیرا کودکان دستمزد کمتری دریافت میکنند. برخی کارفرمایان تمایل دارند از کودکان سوءاستفاده کنند و آنان را با مبالغ کمتری استخدام کنند.
وزارت کار جلوی کار کودکان را بگیرد
وی با اشاره به وضعیت کار کودکان تصریح کرد: این مساله نیز همچون دیگر مسائل اجتماعی کم و بیش بلاتکلیف باقی مانده و با وجود متولیان متعدد باید گفت که هیچکدام از آنان اقدام جدی به عمل نمیآورند.
مدنی در ادامه گفت: وزارت کار جدیترین و اصلیترین نهادی است که باید از کار کودکان ممانعت به عمل آورد اما به طور دائم شاهد افزایش آمار این کودکان هستیم. پس از وزارت کار نیز لازمست سازمان بهزیستی با تحت پوشش قرار دادن خانوادههای فقیر از کار کودکان جلوگیری کند.
به گزارش” ایلنا”، فریده غیرت حقوقدان و وکیل دادگستری نیز در ابن رابطه اظهار داشت: اغلب کودکان کار متعلق به زنان و مردان افغان هستند و یا ملیتی خارج از ایران را دارا هستند. این کودکان حمایتهای قانونی لازم را دارا نیستند و هیچ توجهی به وضعیت تحصیلی این کودکان به عمل نمیآید.
وی با اشاره به وضعیت معیشتی این کودکان تصریح کرد: این کودکان با حداقل امکانات امرار معاش میکنند و در معرض خطرهای بسیار قرار دارند و از نظر آسیبهای اخلاقی و جسمانی نیز تهدید میشوند، در نتیجه نباید انتظار داشت نسل آینده، نسل مطلوبی باشد.
این حقوقدان در ادامه گفت: افزایش آمار طلاق و مبتلایان به اعتیاد که گریبانگیر بسیاری از خانوادهها در سطوح پایین میشود معضلاتی هستند که منجر به طلاق زوجین و به وجود آمدن هزاران ناهنجاری دیگر میشود.
این وکیل دادگستری تصریح کرد: بهزیستی و انجمنهای حمایت از کودکان کار وظیفه حمایت از این افراد را برعهده دارند اما این ارگانها پاسخگوی عده زیاد کودکان کار نیست، زیرا بسیاری از این کودکان در آلونکها و فضاهای بسیار بد به صورت گروهی روزگار میگذرانند و حتی به دام اعتیاد نیز کشیده میشوند.
ایلنا
